Międzynarodowy Instytut Polityki i Strategii Ekologicznej
Międzynarodowy Instytut Polityki i Strategii Ekologicznej
Polski Klub Ekologiczny został utworzony w roku 1980 przy znaczącym i licznym udziale lekarzy.
PKE80 pielęgnuje to dziedzictwo.W składzie Rady Naukowej są utytułowani lekarze.Liderami tej grupy są ;Prof.dr n.med Dariusz Boroń i dr n.med Anna Prokop-Staszecka.
W dostojnej sali Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie 9 stycznia 2026 odbyła się Noworoczna Gala PKE80, połączona z dyskusyjnym forum. W części I gala poświęcona była 45 rocznicy zamknięcia Huty Aluminium w Skawinie. W gali uczestniczyło ponad 50 znakomitych osobistości ze świata naukowego: przyrodnicy, ekolodzy, lekarze, a także prawnicy, w tym gronie Rektor PK Prof. Andrzej Szarata. Zamknięcie Huty Aluminium w Skawinie (7.01.1981r) to największy sukces ruchu ekologicznego w Polsce. To nie blokada planowanej inwestycji – co najczęściej obecnie czynią aktywiści – to likwidacja inwestycji na te czasy strategicznej dla Polski. To sukces PKE, jego ekspertów i ruchu Solidarność NSZZ. Wtedy byliśmy wspólnotą, byliśmy solidarni. Zwyciężyła ekologia i zdrowie. Prezydent Miasta Krakowa dr Aleksander Miszalski uhonorował dr Czesława Sokołowskiego, chemika, wówczas pracownika Zakładu Doświadczalnego przy hucie Odznaką Honoris Gratia. Dr Czesław Sokołowski ujawniał wówczas trucicielskie działania huty. Odznakę wręczył Pełnomocnik Prezydenta Paweł Ścigalski. W części z prezentacjami: Prof.Zbigniew Witkowski wskazał na zagrożenia ekologiczne jakie niesie za sobą umowa z MERCOSUR, dr Piotr Dziadzio, były Główny Geolog Kraju przedstawił potencjał geotermalny kraju i możliwości jego wykorzystania, dr Grzegorz Chocian-prezes fundacji ECOPROBONO wskazał na międzynarodową grę i manipulacje poprzez pedagogikę wstydu za tzw. grzech ekologiczny. Ważne argumenty w demaskowaniu np. klimatystów. Prof. Włodzimierz Wójcik na przykładzie oczyszczania ścieków wskazał na konieczność zgodności ze zrównoważonym rozwojem, dr.inż. Tadeusz Kopta poruszył aktualny temat strefy czystego transportu. Dyrektor departamentu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Jan Golba mówił o rolnictwie ekologicznym w kraju i możliwościach jego rozwoju. Wręczono nagrody im Prof. Marii Gumińskiej i red. Stefana Maciejewskiego dla Prof. Zbigniewa Myczkowskiego (PK) i dr Józefa Partyki. Były także nominacje do Rady Naukowej PKE80: dla dr Piotra Dziadzio, Łukasza Duszyńskiego, Prof.Włodzimierza Wójcika, dr Pawła Kuglarza (adwokata). Foto. art. fot. Jan Zych
Mega wydarzenie! Nie mogło być inaczej. To już 45 lat działalności Polskiego Klubu Ekologicznego, pierwszego niezależnego stowarzyszenia ekologicznego w Bloku Wschodnim, utworzonego 23.09.1980 r o godz.12 w Domu Plastyka w Krakowie. PKE ma swój dorobek, wspaniałe dziedzictwo i etos. To dobrze zapisana karta historii ruchu ekologicznego nie tylko w Polsce. Na gali spotkali się żyjący jeszcze współzałożyciele PKE, przyjaciele, eksperci którzy aktualnie wspierają PKE. Znaczące i patriotyczne wystąpienia: Krystiana Waksmundzkiego-jednego z głównych nielicznych żyjących współzałożycieli PKE, Krzysztofa Kamienieckiego, Prof. Zbigniewa Witkowskiego ,dr.Grzegorza Chociana,dr inż.Tadeusza Kopty, dr.inż. Mirosława Gajera, dr n. med Anny Prokop-Staszeckiej ,dr Zygmunta Fury na długo pozostaną w pamięci. Wpłynęły krzepiące i pełne życzliwości listy gratulacyjne od posłów (m.in. Posła Pawła Sałka) oraz samorządów. Mamy z gali obszerny materiał, dokument do wykorzystania, wykorzystamy i wzmocnimy się!!! PKE80 pielęgnuje historię i etos PKE. Medalami Honoris Gratia zostali uhonorowani przez Prezydenta Miasta Krakowa dr. Aleksandra Miszalskiego dr Stanisława Klima i mgr inż. Ryszard Listwan
Uroczysta Gala odbyła się 23 września 2025 w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie z okazji 45-lecia PKE – Polskiego Klubu Ekologicznego. Galę poprowadził dr Zygmunt Fura. Honorowym patronatem zaszczycili nas: Wojewoda Małopolski dr inż. Krzysztof Klęczar oraz Prezydent Miasta Krakowa dr Aleksander Miszalski. Wyjątkowe wydarzenie wspierały także firmy: Holcim, Mobruk, MPEC oraz WFOŚGW. W poprzednich galach wspierały nas także: Wodociągi Miasta Krakowa oraz FAKRO. Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji! (foto: artysta fotografik Jan Zych oraz Paweł Fura)
Zapraszamy do pobrania raportu (poniżej)
Kraków 31.07.2025
Stanowisko PKE80 w sprawie transportu kolejowego.
Polski Klub Ekologiczny od zarania utworzenia(23.09.1980) wspiera proekologiczne rozwiązania w zakresie transportu.Dotyczy to transportu zbiorowego w tym kolejowego zwłaszcza.
W ostatnim czasie z niepokojem obserwujemy brak działań państwa na rzecz wspierania kolei towarowej. Dzieje się tak mimo zapisów polityki ekologicznej państwa i polityki transportowej państwa o wsparciu tego ekologicznego transportu. W rzeczywistości transport drogowy dominuje w przewozach ładunków wykonując 400,6 mld tonokilometrów a kolej zaledwie 61,1 mld tonokilometrów przy 69 mld tonokilometrów jeszcze w 1995 roku.To są oficjalne dane statystyczne. To rażące zaprzeczenie nie tylko deklarowanej polityki państwa a także zaprzeczenie polityki transportowej Unii Europejskiej. Apelujemy o powstrzymanie tego niebezpiecznego procesu i stworzenie warunków przewozu samochodów ciężarowych przez kolej na długich dystansach. Hasło sprzed wielu lat „TIRY na TORY” powinno być przesłanką pozytywnych działań na rzecz zrównoważonego transportu. Zatruwanie środowiska przez tysiące ciężarówek musi wreszcie być ograniczone. Podobnie musi być ograniczona dewastacja dróg przez tysiące ciężarówek, które zamiast drogami powinny być przewiezione kolejami.
Z niepokojem i trwogą obserwujemy zaistniała sytuacje w PKP Cargo;strajk pracowników. PKE80 zdecydowanie popiera działania pracowników,które są nie tylko wyrazem walki o prawa ekonomiczne , ale w naszym przekonaniu walka ta ma również głębokie podstawy ekologiczne:wyraz patriotyzmu ekologicznego.. Pracownicy walczą przecież o realizacje ładu ekologicznego planowanego w ramach polityki ekologicznej Polski . Naszym zdaniem w interesie państwa i społeczeństwa jest zdecydowane ograniczenie szybkiego transportu drogowego na rzecz przerzucenia ładunków na transport kolejowy. Droga ku temu jest miedzy innymi wyznaczanie limitów przewozów drogowych dla krajowych i zagranicznych firm transportowych oraz przerzucenie ponadlimitowych przewozów na transport kolejowy. Zwracamy uwagę, ze takie limity dla transportu drogowego wprowadziło już kilka państw Unii Europejskiej. Warto by Polska poszła za ich przykładem. Nie możemy także dopuścić do tego aby transport kolejowy,spełniający dla suwerenności kraju strategiczną rolę był kontrolowany przez zagraniczne korporacje.
Zarząd Krajowy PKE 80
Prezes Wiceprezes Pełnomocnik ZK PKE80 d/s transportu
dr Zygmunt Fura Prof.dr hab.Zbigniew Witkowski dr inz.Tadeusz Kopta
Konferencja 30.06.2025, Politechnika Krakowska.
Wodór – paliwo przyszłości. To nie marzenia. To staje się faktem. Wodorem zajmuje się wiele ośrodków naukowych w kraju i zagranicą. W kraju powstają doliny wodorowe. Mieliśmy okazje wspólnie z Politechnika Krakowską zorganizować Forum Ekologiczne. Patronat: Rektor PK prof. Andrzej Szarata i prof. Marek Brzeżański, Kierownik Katedry Pojazdów Samochodowych. Przybyli specjaliści, także osoby zajmujące się wodorem w Sejmie: Posłowie Ireneusz Zyska i Grzegorz Gaża. Był także Wicewojewoda Ryszard Śmiałek. Prezentacje problemu: prof.Marek Brzeżański, dr Piotr Dulian (PK).Ciekawe wystąpienia posłów, były także prezentacje samochodu badawczego zasilanego wodorowymi ogniwami paliwowymi, prezentacja studenckiego projektu pojazdu z hybrydowym (wodorowo-elektrycznym) układem napędowym. Wręczono również odznaczenia honorowym Medalem PKE80, a także nowe nominacje członków Rady Naukowej PKE80.
Tradycyjnie przy okazji takich wydarzeń jak Forum Ekologiczne honorujemy Medalami PKE80 osoby nam bliskie i sprzyjające naszej działalności. Wręczamy też nominacje dla nowych członków Rady Naukowej. Podczas ostatniego forum Medale otrzymali: Wicewojewoda Ryszard Śmiałek, Prof Marek Brzeżański, Posłowie: Ireneusz Zyska i Grzegorz Gaża, dr inż.Piotr Dulian. Rada Naukowa wzbogaciła się o 4 nowych członków. Liczy już 70 wybitnych specjalistów i ekspertów z różnych dziedzin.
Foto: Jan Zych (Politechnika Krakowska).
26 maja w Collegium Godlewskiego Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie odbyło się Forum Ekologiczne „Parki Narodowe”, zorganizowane przez Polski Klub Ekologiczny 80, Radę Naukową. Udział w nim wzięli naukowcy, dyrektorzy i pracownicy parków narodowych (Karkonoski, Babiogórski, Gorczański, Tatrzański, Magurski, Ojcowski, Pieniński), specjaliści z Lasów Państwowych, a także studenci. To duży sukces tego wydarzenia: wzięło w nim udział 45 specjalistów, ludzi z pasja.
Konferencję otworzył dr Zygmunt Fura – prezes Zarządu Krajowego PKE 80, przedstawiając w skrócie dokonania Polskiego Klubu Ekologicznego, którego historia sięga lat 80 ubiegłego wieku. Następnie uczestnicy wysłuchali prezentacji: “Parki Narodowe a ochrona przyrody i krajobrazu” prof. Zbigniewa Myczkowskiego (Politechnika Krakowska), “Globalny problem zamierania drzew a pozaprodukcyjne funkcje lasów” prof. Jarosława Sochy (dziekana Wydziału Leśnego URK), “Parki Narodowe a społeczność lokalna – hamulec czy stymulator rozwoju?” dr. Tomasza Pasierbka (Babiogórski Park Narodowy).
Po prezentacjach odbyła się dyskusja, podczas której starano się odpowiedzieć m.in. na pytania: czy turystykę, rekreację i sport w obrębie parków narodowych można pogodzić z ich funkcjami ochronnymi? Czy mamy wystarczającą ilość parków narodowych? Jak pogodzić ochronę przyrody z interesami lokalnych społeczności?
Wydarzenie zorganizowano z okazji Europejskiego Dnia Parków Narodowych (24 maja) i 45. rocznicy działalności sekcji parków narodowych w Polskim Klubie Ekologicznym. Z okazji rocznicy wręczono pamiątkowe medale PKE tym osobom, które poprzez swą działalność naukową i organizacyjną w szczególny sposób wspierają ochronę środowiska przyrodniczego Polski.
Forum poprowadzili: dr Zygmunt Fura – prezes PKE80 , dr Szymon Sikorski – pełnomocnik-asystent rektora URK oraz prof. Zbigniew Witkowski – wiceprezes PKE.
Wydarzenie zorganizowano pod patronatem honorowym rektora Uniwersytetu Rolniczego – prof. Sylwestra Tabora oraz pod patronatem medialnym kwartalnika „Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody”.
Podczas Forum wręczono nominacje nowych członków Rady Naukowej PKE80, a także Medale PKE. Medale w nowej wersji sygnowane jako PKE80: piękny odlew
z biało-czerwona szarfą. Pozyskaliśmy do Rady Naukowej kolejnych ekspertów: Prof.Tomasza Zaleskiego (URK), Prof.Jarosława Sochę-dziekana Wydziału Leśnego URK, dr inż.Krzysztofa Muszyńskiego (PK) dyrektora Karkonoskiego Parku Narodowego, dr inż.Andrzeja Raja, dr inż. Krzysztofa Muszyńskiego, Pawła Szczygła – dyrektora Leśnego Zakładu Doświadczalnego URK w Krynicy oraz uroczą młodą panią doktor Joannę Krużel (URK). Wśród medalistów jest także augustianin o. Piotr Lamprecht. Do uczestników Forum specjalne listy wysłali: Miłosz Motyka – Wiceminister Klimatu i Środowiska oraz Janusz Frąckowiak, Wójt Gminy Przemęt.
Ponad 70 wybitnych fachowców z różnych środowisk naukowych zgromadziło się w sali MCK Kraków na Noworocznej Gali: Zielony Ład czy drapieżny zielony (nie)ład. Dobrodziejstwo czy zniewolenie? Skutki dla Polski. Swoja obecnością zaszczycili nas Posłowie Paweł Sałek, Łukasz Kmita, reprezentacja Zarządu Regionu Małopolska NSZZ”Solidarność” i Redakcja Tygodnika “Solidarność”. Znakomite rzeczowe wypowiedzi: Poseł Paweł Sałek, red. Tomasz Cukiernik, dr Grzegorz Chocian, prof. Władysław Mielczarski (on line Łódz), prof. Piotr Kowalczak (on-line Poznań), poseł Jan Krzysztof Ardanowski (on line ). Były medale i odznaczenia, a także minirecitale piosenkarskich talentów Sandry Kiwior i Małgorzaty Łyczko. Atmosfera wzniosła i refleksyjna. Organizatorzy Gali; Zarząd Krajowy PKE80 i Fundacja Międzynarodowy Instytut Polityki i Strategii Ekologicznej. Wsparli nas jak zawsze wierni sympatycy – firmy: Wodociagi Miasta Krakowa, MPEC Kraków SA, FAKRO oraz HOLCIM POLska.
fot. Jan Zych
Prof.dr.hab inż. Władysław Mielczarski, ekspert w dziedzinie elektroenergetyki. Posiada ponad 40-letnią międzynarodowa i krajowa praktykę w optymalizacji działania systemów energetycznych i ich transformacji. Pracował w Komisji Europejskiej. Jako nauczyciel akademicki jest związany z Politechniką Łódzką. Pracował ponad 10 lat na Monash University w Melbourne w Australii. Dorobek naukowy obejmuje 12 książek wydanych w jęz.angielskim i polskim oraz ponad 200 naukowych artykułów i referatów.
Prof. Piotr Kowalczak, klimatolog z dużą praktyką . W latach 1991 -2007 dyrektor oddziału Instytutu meteorologii i Gospodarki Wodnej w Poznaniu.a w latach 2017-2019 z-ca dyrektora Instytutu Meteorologii I Gospodarki Wodnej w Warszawie. Autor książki “Zmiany Klimatu” (2024), ponad 800 stron.
Z inicjatywy Polskiego Klubu Ekologicznego 80 (PKE 80), pod patronatem JM dr. hab. inż.
Sylwestra Tabora, prof. URK – rektora URK, 25 listopada odbyło się I Krakowskie Forum Wody
W debacie uczestniczyło blisko 80 osób reprezentujących m.in.: Uniwersytet Jagielloński, Akademię Górniczo-Hutniczą, Politechnikę Krakowską, Instytut Łukasiewicza, Lasy Państwowe, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie, Radę Miasta Krakowa, Wodociągi Miasta Krakowa, przedsiębiorców oraz studentów.
W pierwszej części dr Zygmunt Fura – prezes PKE 80 przypomniał historię tej inicjatywy powstałej w roku 1980, związki Klubu z krakowskimi uczelniami oraz organizowane wówczas debaty poświęcone trosce o środowisko naturalne. Wspomniał również na silne związki łączące PKE 80 z dzisiejszym Uniwersytetem Rolniczym,Politechnika Krakowska ,AGH. Już 9kwietnia 1981 roku PKE zorganizował bardzo ciekawa debate -forum „Aqua vitae,aqua mortis” ,rozpoczynając w ten sposób walkę o jakość wody ,o wodę zdatną do picia. Ta walka okazała sie się skuteczna,bo dzisiaj woda z kranu jest zdatna do picia, zdatna i bezpieczna.
W okolicznościowym wystąpieniu rektor URK prof.Sylwester Tabor podkreślił znaczenie
zrównoważonej gospodarki zasobami, zwłaszcza wody, dla zdrowia ludzi.Wskazał wskazał na fundamentalne znaczenie prowadzenia właściwej gospodarki leśnej dla zachowania, rozwoju bioróżnorodności i odnawialności całego ekosystemu, którego częścią jest człowiek. Życząc owocnych obrad, podziękował PKE 80 za organizację debaty oraz zaprosił do dalszej współpracy, podkreślając, że prowadząc badania we wszystkich kluczowych dla człowieka obszarach wiedzy, jako jedyny z nazwy Uniwersytet Rolniczy w Polsce, jesteśmy „z natURy najlepsi”.
Drugą część, składającą się z referatów naukowych, poprowadził dr Szymon Sikorski – pełnomocnik, asystent rektora. W tej części wygłoszone zostały 4 referaty. Każdy z nich poprzedzony został wprowadzeniem moderatora ukazującym na podstawie przeglądu literatury światowej i doniesień medialnych główne tezy poszczególnych wystąpień. Jako pierwszy wygłoszony został wykład pt. Polskie zasoby wody – wskaźniki, w którym prof. Mirosław Żelazny (UJ) przedstawił dane wielodekadowe wskazujące, że mówienie o kryzysie wodnym w Polsce jest dalece przedwczesne. Wskazał przy tym, że dla zrozumienia, czym jest gospodarka obiegu zamkniętego, należy postawić pytanie dotyczące nie tyle dostępnych zasobów wody, co raczej realnej ilości wody, która jest nam potrzebna do życia i rozwoju
gospodarki.
W drugim referacie, pt. Lasy a retencja i susza dr inż. Piotr Kempf (dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krakowie) przedstawił działania podejmowane przez Lasy Państwowe zmierzające do zwiększenia retencji wody na obszarach leśnych oraz do utrzymania ich czystości chemicznej i biologicznej. Wiele miejsca poświęcił obalaniu mitów medialnych związanych z polityką leśną w Polsce. Omówił także inicjatywę lasów społecznych, która w ostatnich miesiącach bardzo silnie elektryzuje opinię publiczną. W trzecim wykładzie, pt. Gospodarowanie wodą w rolnictwie – stan obecny i wyzwania dwaj pracownicy Uniwersytetu Rolniczego: dr hab. inż. Andrzej Wałęga, prof. URK oraz
dr hab. inż. Leszek Książek, prof. URK (dziekan Wydziału Inżynierii Środowiska i Geodezji)
przedstawili wnioski z prowadzonych na Wydziale badań dotyczących kształtowania zasobów wodnych i jakości środowiska oraz ich wpływu na działalność agrotechniczną i produkcję żywności. Odnosząc się do poprzednich referatów, omówili także ekstremalne zjawiska hydrologiczne, wpływ urbanizacji, znaczenie planowania i urządzania obszarów wiejskich, renaturyzację rzek, w aspekcie racjonalnego gospodarowania wodą, zwracając uwagę na konieczność ich implementacji do praktyki. Podkreślili także wyzwania w zakresie kształcenia specjalistów dedykowanych dla sektora ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
W dalszej części Jolanta Wyżga (kierownik Zespołu Pożyczek Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie) przedstawiła referat dotyczący działań Funduszu zmierzających do poprawy stanu środowiska (w tym szczególnie rozbudowy sieci wodno-kanalizacyjnych), elementów procesu oceny i wydawania decyzji kredytowych umożliwiających te działania oraz zachęciła samorządowców i naukowców do współpracy z WFOŚiGW.
Głos w dyskusji naukowej zabrał także dr Tadeusz Bochnia (zastępca dyrektora technicznego MPWiK SA w Krakowie), który skoncentrował się na zagadnieniach dotyczących bezpieczeństwa publicznego. Zapewnił, że Kraków posiadający potencjał zaopatrzenia w wodę populacji blisko 2 mln osób weryfikuje na bieżąco stan wody we wszystkich ujęciach, co gwarantuje nie tylko jej dobry smak, ale również pozwala na picie w Krakowie wody prosto z kranu.
Forum zakończyło się deklaracją o konieczności prowadzenia dalszych dyskusji, z których wnioski należy jak najszybciej wprowadzać w życie. Podobne debaty będą kontynuowane przynajmniej raz na kwartał. Podczas forum 5 zasłużonych dla ruchu ekologicznego otrzymało Medale 40-lecia PKE.Medale ustanowione zostały 5 lat temu przez PKE Małopolska.Otrzymali je;Prof.Mieczysław Pasowicz,Prof.Leszek Książek,Prof.Andrzej Wałęga,dr Robert Zygmunt i dr Tadeusz Bochnia.
(fot. Paweł Fura)
Koleżanki i Koledzy, Szanowni Państwo,
Z wielkim bólem i goryczą pragnę poinformować o śmierci red. Stefana Maciejewskiego. Należał do ścisłego grona założycieli Polskiego Klubu Ekologicznego. Był w grupie 5 osób , uczestnikiem zebrania 12.09.1980 inicjującego PKE w klubie PAX-u w Krakowie. To On zaproponował na tym spotkaniu nazwę PKE. Inicjator spotkania założycielskiego PKE 23.09.1980 w klubie plastyków “PRYZMAT(250 osób).
Dziennikarz,pisarz,krajoznawca, edytor. Absolwent filologii polskiej oraz słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przewodniczący Tymczasowego Komitetu i Rady PKE (wrzesień 1980- wrzesień 1981) Główny strateg, współautor memoriałów, opinii PKE w latach 1980-1981. Dziennikarz Gazety Południowej (1975-1980) i Gazety Krakowskiej (1981), gazety której dziennikarze odważnie prezentowali stan zagrożenia ekologicznego, memoriały i informacje o PKE w okresie jego tworzenia. W roku 1981 inicjator i animator reaktywowania Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego.
Za swą działalność i odmowę weryfikacji po ogłoszeniu stanu wojennego (13.12.1981) usunięty z pracy bez prawa wykonywania zawodu dziennikarza. Do końca PRL nie uprawiał dziennikarstwa w oficjalnej prasie.
Autor 30 książek z tak poszukiwanymi i kultowymi jak”Szlachetni pasjonaci”, “W krainie Biebrzy”, “Romans z Suwalszczyzną”, “W kręgu Muzeum Tatrzańskiego”. Laureat wielu prestiżowych nagród.
Red. Stefan Maciejewski zostawił nam w spadku wiekopomne dzieło dla PKE ” Kronika.U zarania PKE 1980-1983″. Napisane w roku 2021 cenne wydawnictwo dokumentujące gorący okres tworzenia PKE w Krakowie i kraju..
Pogrzeb ś.p. Stefana Maciejewskiego odbędzie się w piątek 9 sierpnia o godz.11 w kościele Stygmatów.św Franciszka z Asyżu przy ul.Ojcowskiej 1,po czym nastąpi odprowadzenie zwłok na Cmentarz Bronowicki przy ul.Pasternik.
Pogrążony w bólu zawiadamiam
Zygmunt Fura
(członek Tymczasowego Zarządu Głównego PKE w roku 1980, z rekomendacji Stefana Maciejewskiego)